مسلمانان نتوانستند حكومت وى را از ميان ببرند . از همين‌رو در نزد اسپانيايىها حكومت آلفونسوى اول ( 757 - 739 م ) تولد حقيقى اسپانياى مسيحى به‌شمار مىآيد . او مسيحيان نواحى شمال اندلس را عليه مسلمانان به شورش واداشت و پس از مدتى اين نواحى را از دست مسلمانان خارج نمود . ظهور حكومت بنىاحمر يا بنىنصر در غرناطه ، آخرين اميد مسلمانان براى حفظ اندلس بود ، ولى اين حكومت نيز نتوانست كارى از پيش برد . سرانجام لشكريان فرديناند دوم در چند مرحله ، غرناطه را به محاصره كامل خود درآوردند و مسلمانان نيز به‌ناچار تسليم شدند . ابوعبدالله آخرين حكمران مسلمان اسپانيا بود كه با تسليم وى ، مسلمانان براى هميشه با اين سرزمين وداع كردند . « 1 » 2 . تهاجم فرهنگى : اروپاييان در برنامه‌اى درازمدت توانستند باورهاى مسلمانان را تضعيف كنند . يكى از سرداران مسلمان عرب به نام براق بن عمار در اين تهاجم ، مسيحيان را يارى رساند . او در گفتگويى با سرداران مسيحى و مقامات كليسا ، به آنها توصيه مىكرد از رويارويى مستقيم با مسلمانان خوددارى كنند و بكوشند با پيمان‌بستن با آنها در چند حوزه ، جامعه اسلامى را از درون تهى سازند . وى آنها را واداشت كه در سه چيز با مسلمانان پيمان ببندند : آزادى در تبليغ دين ، آزادى در آموزش به مسلمانان و آزادى در تجارت با آنها . دو عامل نخست موجب شد مسلمانان در عقايد دينى خود سست و بىاعتنا گردند و براى مسيحيان نوعى برترى فكرى و نژادى قائل شوند . از اين‌سو عامل سوم نيز در گسترش فرهنگ حرام‌خوارى مؤثر افتاد و آنان را به‌تدريج بىبندوبار كرد . حكمرانان مسلمان اندلس در برابر اين پيمان فريب خوردند و به صلح تن دادند . در پىبسته‌شدن اين پيمان ، اخلاق و رفتار مسلمانان اندلس به فساد و تباهى كشيده شد . با واردشدن شراب از اروپا به اندلس ، به‌تدريج مىگسارى در ميان جوانان مسلمان به امرى عادى بدل شد ؛ تاجايىكه اگر جوانى از خوردن شراب امتناع مىكرد ، وى را كهنه‌پرست و متعصب مىخواندند . جوانان مسلمان ، ديگر براى ارزش‌هاى دينى و اجتماعى اهميتى قائل نبودند و

--> ( 1 ) . همان ، ص 17 و 18 .